صدای سوت بحران شنیده می شود

 

گفت وگو با محسن هاشمی رفسنجانی

 

 

 محمد طاهری- شاید برای شما هم جالب باشد اگر مهمان خارجی شما،برنامه بازدید از متروی تهران را درکنار بازدید از بازار تهران،باغ ملی،کاخ گلستان،برج طغرل ویا باغ جمشیدیه تنظیم کرده باشد.جالب تراین است که تو بیشتر از دوبار،با مترو مسافرت نکرده ای وبه درستی نمی دانی چه تحولاتی در متروی تهران صورت گرفته است.

به اتفاق مهمانت به نزدیک ترین ایستگاه متروی نزدیک خانه ات می روی ومی بینی انبوه مردمی را که درصف ایستاده اند. وارد یکی از واگن های قطار مترو می شوی وبه اتفاق مهمانت وصدها مردوزنی که سوار شده اند،از مرکز می روی به شمال شهر وشمال شهر، به جنوبی ترین نقطه تهران.هرچند فشار زیادی را تحمل کرده ای وهرچند می بینی که مردم چگونه در صف ایستاده اند اما با شنیدن این جمله مهمانت که می گوید"متروی تهران خیلی قشنگ تر ومنظم تراز متروی پاریس است" خوشحال می شوی .

 

***

 

وارد اتاقش که می شوم، صدای تلویزیون را زیاد می کند.با من دست می دهد وهمزمان به گزارش شبکه تلویزیونی "بی بی سی" گوش می کند.گزارش "بی بی سی" درمورد مواضع هسته ای ایران است ومذاکرات پیش رو.

گزارش که تمام می شود، تلویزیون را خاموش می کند ومی نشیند پشت میز کارش ومی گوید: آنقدر احمق نشده اند که ایران را تحریم کنند.او پسر رییس جمهوراسبق ایران است اما من برای انجام گفت وگویی سیاسی به دیدارش نرفته ام بنابراین می روم سر اصل مطلب.

اصل مطلب، شلوغی ایستگاه های مترو است وتونل هایی که هنوز حفاری نشده است.قطارهایی که هنوزراه نیافتاده اند و وعده هایی که هنوز محقق نشده اند.

پسر رییس جمهور اسبق ایران توپ را می اندازد به زمین دولت و زمانیکه می پرسم چرا توپ را به زمین دولت می اندازید؟ می گوید:دولت این توپ را شوت کرده است به زمین ما.

این گفت وگو به مدیرعامل متروی تهران مجالی داده است تا بدون توجه به دیدگاه سیاسی خود وخانواده اش،مشکلات  توسعه متروی تهران را بازگو کند.به گفته خودش این مشکلات مربوط به هیچ دولت خاصی نیست ورویه همیشگی توزیع بودجه در کشور ایران است.

 

 

 

 

 

* آقاي مهندس، براي اينكه از كيفيت متروي تهران آگاه شويد، به گزارش‌هاي كتبي مديران اكتفا مي‌كنيد يا خودتان از نزديك مي‌بينيد؟ منظورم اين است كه تا به حال، همراه با مردم، سوار مترو شده‌ايد؟

-  تقريبا " هر روزاز مترو استفاده مي كنم و براي رفتن به ملاقاتها و كارها سعي مي كنم بخشي از مسير را از طريق مترو طي كنم در ضمن مطمئن باشيد هر وقت دلم بگيرد يا ناراحتي داشته باشم، سوار مترو مي‌شوم. يك بار شنيدن خسته نباشيد از زبان مردم يا چند جمله انتقاد و پيشنهاد، خستگي و ناراحتي را از من دور مي‌كند. به هر صورت مدير بزرگ‌ترين شركت مسافركش ايران از طريق 3 كريدور هستم.

* به شركت متروي تهران چه نمره‌اي از نظر عملكرد مي‌دهيد؟

- در مورد كاري كه كرده‌ايم، تعصب داريم. چون زحمت كشيده‌ايم. فكرش را بكنيد. ببينيد بالاترين نمره‌اي كه وجود دارد را به عملكرد همه مديران و مهندسان شركت متروي تهران مي‌دهم . البته نه به خودم بلكه به همكارانم كه واقعا" زحمت مي كشند و سعي جدي مي كنند كه كارشان يك باشد . 

* خيلي با تعصب به موضوع نگاه نمي‌كنيد؟  به اين موضوع هم فكر كنيد كه عملكرد شما ممكن است، انتقادآميز هم باشد.

- اگر در مورد من صحبت مي‌كنيد، هر چه مي‌خواهيد بگوييد. اما در مورد شركت متروي تهران، لطفا انصاف را رعايت كنيد.

* اتفاقا اگر لازم است كه منصفانه قضاوت كنيم بايد ضمن انتقاد از كاستي‌ها، در مورد دستاوردها هم صحبت كنيم. شما كدام روي سكه را مي‌پسنديد، انتقاد يا رپورتاژ آگهي؟

- گفتم كه هر چقدر دوست دارید انتقاد كنيد.

* پاسخ هم مي‌دهيد؟

- حتما. اما پيش از آن من يك سوال دارم. شما چند دفعه سوار مترو شده‌ايد.

* دو بار و شايد هم سه بار.

- چه تصويري از مترو داريد؟

* ضمن اينكه از تميزي آن لذت بردم، به خاطر شلوغي و ازدحام بيش از اندازه آن تصميم گرفتم ديگر سوار مترو نشوم.

- شلوغي مترو نشان مي‌دهد كه تقاضا براي آن زياد است و اين تقاضا را ما تحريك نكرده‌ايم. هيچ‌وقت ديده‌ايد كه ما براي افزايش تعداد مسافران مترو، تبليغات كنيم يا در روزنامه‌ها آگهي چاپ كنيم.

* شلوغي و ازدحام، يعني نارسايي در عرضه. صف يعني كمبود عرضه. و كمبود عرضه يعني وجود مشكل در كمبود قطار و واگن و توسعه خطوط مترو. اين مشكل را قبول داريد؟

- خيلي تمايل ندارم مسائل دروني و داخلي و مشكلاتي كه در اداره شركت مترو، با آن مواجه هستيم را رسانه‌اي و مطبوعاتي كنم. اما انتقاد شما را مي‌پذيرم. شركت متروي تهران براي بهره برداري از خطوط فعلي وتوسعه خطوط خود با مشكلاتي مواجه شده است.

* اگر به مشكلات اشاره نكنيد، شايد اين شبهه به وجود آيد كه داريد فرافكني مي‌كنيد. مي‌دانيد آقاي مهندس، بعضي‌ها ممكن است، گرماي واگن‌ها، يا كيف‌زني‌هاي رايج در مترو را به عنوان معضل بشناسند و بخواهند كه شما در مورد آن پاسخگو باشيد اما من فكر مي‌كنم توقف پروژه‌هاي متروي تهران بايد بيشترين نگراني را ايجاد كند.

شما درست مي‌گوييد. من هم معتقد هستم كه بحران‌ فقط با سقوط يك هواپيما يا ريزش در خيابان به وجود نمي‌آيد. در شرايط فعلي كه شهر تهران در ميان دود انبوه و راه‌بندان خيابان‌ها، مجال نفس كشيدن ندارد، ناتواني دولت و شهرداري در توسعه خطوط جديد، يعني بحران. قرار نبود در اين گفت‌وگو به مسائلي بپردازم كه براي همه ما حاشيه ايجاد مي‌كند اما حالا كه مي‌بينم يك خبرنگار هم صداي سوت بحران را شنيده است، مجبورم بگويم كه بله من‌ هم از مدت‌ها پيش صداي پاي بحران را شنيده‌ام.

سوت بحران یعنی چه؟

در حالي‌كه ما اين روزها قصد داريم جشن حمل يك ميليارد مسافرتوسط متروي تهران را برگزار كنيم، به عنوان مديرعامل شركت متروي تهران در حال رايزني براي تامين بودجه مورد نياز طرح‌هاي توسعه هستم. مي‌خواهم بگويم كه با وجود قوانين محكمي كه براي توسعه خطوط مترو وجود دارد، مدتي است كه در مورد وظايف سازماني و منابع مالي، دچار مشكلاتي شده‌ايم.

* يعني از زماني‌كه دولت نهم روي كار آمده است.

- موضوع را خواهش مي‌كنم سياسي نكنيد. اجازه بدهيد بگويم. چند سال است كه شركت راه‌آهن شهري تهران و حومه، اول در زمينه برنامه‌ريزي و بعد در زمينه تامين منابع مالي، دچار مشكلات تازه‌اي شده است.

* چه مشكلاتي آقاي مهندس؟

- چند سالي است، شركت متروي تهران، براي تامين هزينه‌هاي بهره‌برداري، وابسته به شهرداري و دولت است. يكي از مشكلات در همين رابطه، تخصيص يارانه است كه مطابق معمول بايد از سوي وزير كشور در دولت مطرح شود. ما چندي پيش براي تامين بودجه مورد نياز شركت مترو، از آقاي پورمحمدي (وزير كشور)، خواستيم كه موضوع يارانه بليت شركت مترو را مطابق رويه معمول، در شوراي اقتصاد مطرح كنند. آقاي پورمحمدي اين موضوع را پيگيري كردند و بعد از ارسال نامه ايشان به سازمان مديريت و برنامه‌ريزي، قرار شد 230ميليارد ريال براي يارانه بليت متروي تهران اختصاص داده شود.امروز كه دارم با شما صحبت مي‌كنم، 6 ماه از سال گذشته است ولي هنوز پولي دريافت نكرده‌ايم. البته اخيرا" موضوع در زيرنظركميته شوراي اقتصاد مطرح و به شوراي اقتصاد ارسال شده كه از طريق تبصره 13 پرداخت شود . اميدوارم جناب آقاي رئيس جمهور در شوراي اقتصاد به ياري مترو ، در بخش يارانه هاي بهره برداري بيايند و تصويب شود . البته تصميم گيري در موردتبصره 13 بعهده هيئت ويژه اي بعنوان نمايندگان ريئس جمهور و هيئت دولت گذاشته شده است !

* جريان هيات ويژه چيست؟

در بودجه امسال، به‌ دليل طرح جدي مسائل بهينه‌سازي مصرف سوخت در مجلس و تاكيد ويژه شخص آقاي دكتر احمدي‌نژاد كه اتفاقا در رشته حمل‌ونقل هم درس خوانده‌اند، اهميت ويژه‌اي به حمل و نقل انبوه داده شده است. دولت نهم نسبت به دولت‌هاي گذشته بودجه‌ بيشتري برای توسعه حمل‌ونقل پيش‌بيني کرده است.

اما این نگاه ویژه با افزوده شدن یک تبصره به قانون بودجه سال 1385، به گونه ای که شرح خواهم داد، مشروط شده است.

درجریان بررسی بودجه سال 85، که در مجلس چالش زیادی ایجاد کرده بود، ضمن اینکه به بخش حمل ونقل بودجه خوبی اختصاص داده شد، تبصره‌اي به نام تبصره 13 هم بودجه اضافه شد.

در تبصره 13، چهارميليارد دلار فاينانس برای تامین مالی پروژه های حمل ونقل پیش بینی شده است. يعني همه شركت‌هاي حمل‌ونقل مي‌توانند چهارميليارد دلار از  منابع ارزی خارجي پول بگيرند .می دانید که  بازپرداخت  منابع فاینانس  بر عهده دولت و شهرداري‌است.از طرف دیگر قرار شد  يك‌هزارميليارد تومان هم صرف هزينه هاي فاينانس پروژه‌هاي قطار شهري، اتوبوسراني، تاكسيراني و خودروهاي فرسوده شود. ما با نمايندگان مجلس و كميسيون‌های مربوطه  وارد رايزني شديم و در مجلس از حق شركت مترو دفاع كرديم و درخواست كرديم كه بودجه شركت مترو از كل اين مقدار جدا و مشخص شود. بودجه درخواستي ما 200ميليارد تومان و دوميليارد دلار فاينانس بود. با اين كار مخالفت شد و به مجلس پيشنهاد داده شد كه كل اين بودجه براي دولت تصويب شود و بعد دولت خود اين بودجه را براساس اولويت‌ها تقسيم‌بندي كند.درنهایت پس از کش وقوس های فراوان، نظر دولت راي آورد. بنابراين تكليف بودجه مترو مشخص نشد.  ما منتظر مانديم تا دولت اين بودجه را تقسيم كند.

چندماه گذشت تا درنهایت دولت تصميم گرفت براي تقسيم اين بودجه، هيات ويژه‌اي تشكيل دهد. طبق ماده 137، دولت مي‌تواند بخشي از اختيارات خود را به يك شخص يا يك هيات واگذار ‌كند. براي تقسيم بودجه تبصره 13، هياتي ويژه زيرنظر رييس‌جمهور تشكيل شد.

 

چه کسانی عضو هیات ویژه هستند؟درجریان هستید؟

بله. اين هيات متشكل است از آقاي فرهاد رهبر( رييس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي) آقاي پورمحمدي(وزير كشور) آقاي هاشمي( معاون عمراني وزير كشور) آقاي زريبافان( دبير هيات دولت) و آقاي محرابيان( مشاور رييس‌جمهوری در امور ويژه). اين پنج نفر هيات ويژه را تشكيل مي‌دهند كه بايد بودجه را تقسيم و سياست‌گذاري كنند.

 

وشما مدعی هستید که هیات ویژه در تخصیص بودجه کوتاهی کرده است.درست می گویم؟

دوستان اخيرا به بازديد از شركت مترو هم آمده‌اند اما هنوز بودجه‌اي به شركت مترو نداده‌اند. ما دائما در حال مذاكره و لابي هستيم تا هر چه زودتر بودجه شركت را دريافت كنيم. اما اميدواريم كه هيئت ويژه احساس مثبتي به پروژه هاي توسعه اي شركت راه آهن شهري تهران پيدا كند .

*در حال حاضر پروژه‌هاي مترو به‌علت تاخير در بودجه دولت متوقف شده است؟

به صورت كامل نه. از طريق بودجه‌اي كه از شهرداري مي‌گيريم پروژه‌ها را با كندي به پيش مي‌بريم و منتظريم كه سهم شركت مترو از بودجه تبصره 13مشخص و واريز شود.

شما که در رایزنی و لابی با سابقه هستید،چه کاری انجام داده اید تا بودجه مترو هرچه زودتر اختصاص داده شود؟

فقط گلایه کرده ام. اخيرا من طي نامه‌اي از اين روند گله كردم و براي آقاي قاليباف و افراد ديگري هم فرستاده ام. اعضاي هيات ویژه ، البته از اين گونه عکس العمل ها دلخور هستند و در تماس‌هايي که با من داشته اند، از انتشار اين موارد در مطبوعات گله مي‌كنند. برای ما البته مهم این است مه هرچه زودتر بتوانیم روی منابع مالی اختصاص داده شده، حساب باز کنیم.

*قادر به افزايش قيمت بليت نيستيد؟

ماهم مثل خیلی از بخش های حمل ونقل  يارانه‌پذير هستيم. دولت و شهرداري به ما اجازه نمي‌دهند كه قيمت تمام شده بليت را محاسبه و از مسافران بگيريم.

قیمت تمام شده بلیت مترو چقدر است؟

  اگر شركت مترو بخواهد قيمت تمام شده بليت را بگيرد بايد براي هر بليت از هر مسافر 200تومان بگيرد.اما دولت و شهرداري مي‌گويند به‌طور متوسط 65تومان براي بليت دريافت شود ما هم با تخفيف‌هايي كه مي‌دهيم به‌طور متوسط 50تومان دريافت مي‌كنيم. يعني ما 25درصد قيمت بليت را از مسافر دريافت مي‌كنيم و 75درصد باقيمانده را دولت و شهرداري تقبل مي‌كنند. به هرصورت قرار براین است که دولت وشهرداری تهران، هزينه‌هاي ساخت و اداره متروی تهران را به صورت مساوي پرداخت ‌كنند.

فرقی نمی کند. هزينه‌هاي بهره‌برداري آن هم به همين صورت توسط دولت و شهرداري پرداخت مي‌شود. يعني سعي هميشه بر اين بوده كه دولت و شهرداري" نصف نصف" هزينه‌ها را پرداخت كنند. اگرچه گاهي پیش آمده است که سهم شهرداري و گاهي هم سهم دولت از نصف بیشتر شده است.

بودجه متروی تهران هرسال چگونه برآورد می شود؟

 

 ما در سه ماه آخر هر سال، تيم بودجه شركت متروی تهران را در دولت و شهرداري فعال مي‌كنيم. يعني برنامه‌ها را تدوين و جدول‌بندي و بودجه مورد نياز راهم تعيين مي‌كنيم. البته ما اول برنامه‌هاي سال آينده را در هيات‌مديره تصويب مي‌كنيم و بودجه لازم راهم محاسبه مي‌كنيم. اين برنامه درمرحله بعد، به مجمع شرکت متروی تهران ارایه شده و پس ازبررسی، تصويب مي‌شود. بعد برنامه و بودجه مصوب را به شهرداري و دولت مي‌فرستيم. دولت پس از تصويب، آن را به مجلس مي‌فرستد و شهرداري هم طرح را براي تصويب به شوراي شهر مي‌فرستد.

می بینید که کار شرکت متروی تهران برای دریافت بودجه سالانه، چقدر مشکل است. درنهایت ما در طول سال، بايد بودجه تصویب شده  را از شهرداري و دولت دريافت كنيم. تمام هزينه‌هاي لازم با جزئيات موارد مصرف در جداول ارائه شده موجود است.

وضعیت اختصاص یارانه بلیت مترو چگونه است؟

دولت  هرسال بودجه‌اي براي يارانه‌ حمل ونقل  در نظر مي‌گيرد. ما هم براي دريافت يارانه بهره‌برداري به وزارت كشور مي‌رويم هزينه‌ها و درآمدها را ارائه مي‌دهيم و مقدار يارانه‌اي كه دولت بايد پرداخت كند را مشخص مي‌كنيم.

به طور مثال، امسال درآمد متروی تهران  15ميليارد تومان است، شهرداري قرار است 20ميليارد تومان يارانه به مترو بدهد.براساس محاسبه ای که ما انجام داده ایم، باقی مانده یارانه مورد نیاز مارا، باید دولت پرداخت کند.این رقم  27ميليارد تومان است.

این رقم را شما محاسبه کرده اید .آیا دولت هم این رقم را تایید کرده است؟

دولت پس از بررسي هایی که داشته است،4 میلیارد تومان را کم کرده ودرنهایت 23 میلیارد تومان را تصویب کرده است.حالا همین  مصوبه بايد در سازمان مديريت و بعد از آن شوراي اقتصاد مطرح و تصويب شود و اكنون مجددا" به تبصره 13 برود.

 

شاید دولت نگران چگونگی مصرف این بودجه است.شما برای رفع این نگرانی کاری نکرده اید؟

 کاری از دست ما برنمی آید.یعنی وظیفه ما این نیست. ما  موارد مصرف و هزينه های جاری را در بودجه پیشنهادی مشخص کرده ایم. مطابق قوانین موجود وحساسیت هایی که ممکن است وجود داشته باشد، ديوان محاسبات و سازمان بازرسي كل كشورهم بر نحوه خرج کردن بودجه نظارت مي‌كنند.

ديوان محاسبات همیشه بر تطابق هزينه‌هاي مصرف شده با موارد يادشده دربودجه  نظارت مي‌كند. اگرچه تا حدود 15درصد هم مجاز به تغيير در موارد مصرف هستيم. سازمان بازرسي كل كشور هم ناظر بر اين است كه آيا شركت طبق آيين‌نامه‌هاي معاملاتي درست عمل كرده و مناقصات درستي را برگزار كرده است يا نه؟بنابراین کسی نباید نگران سازمانی باشد که زیر ذره بین است.

 ممنون آقای مهندس.اگر موافق باشید،درمورد توسعه مترو صحبت کنیم. از توسعه خطوط مترو چه خبر؟

همه ما می دانیم که به دلیل نیازی که وجود دارد،دولت ومجلس وشهرداری وشورای شهر ومهم تر ازهمه، مردم، به اهمیت وجود مترو پی برده اند. بنابراین در ساخت و توسعه مترو شك يا مخالفتي وجود ندارد. برنامه اول متروکه شامل راه اندازی خطوط يك، دو و پنج بوده است ، تقريبا رو به اتمام است. برنامه دوم شامل توسعه خط يك تا "میدان تجريش"، توسعه خط دو تا"خیابان دماوند" و ايجاد خط سه و چهار است. خط سه از منطقه" ازگل" شروع شده و با گذر از"خیابان شهيدبهشتي"،" مجيديه"،"ولي عصر"و"ميدان راه‌آهن" و مناطق 17 و 18 به سمت فرودگاه  مي‌رود. خط چهارمتروی تهران ، از" ميدان نور"،" شهرک اكباتان"، "ميدان آزادي"،"میدان انقلاب"،‌" دروازه شميران"،" خیابان پيروزي"و"منطقه افسريه" مي‌گذرد و تا بالاي  "بزرگراه شهیدبابايي" ادامه مي‌يابد. برنامه دوم بايد تا سال 1390 تكميل و به نتيجه برسد. برنامه سوم هم تا سال 1395 ادامه خواهد داشت كه شامل خط شش، هفت، هشت و نه خواهد بود.

*با فرض اينكه، دولت در پرداخت يارانه بليت مترو، تعلل كند، آن وقت فكر مي‌كنيد چه اتفاقي در توسعه خطوط مترو خواهد افتاد.

در صورت تامين نشدن هزينه‌هاي بهره‌برداري، شركت مترو حتي نمي‌تواند هزينه‌هاي حقوق و دستمزد پرسنل و يا تعمير و نگهداري واگن‌ها را برطرف كند. اين را جدي مي‌گويم و بايد توجه داشته باشيد كه مشكلات در سيستم حمل‌ونقل انبوه ريلي به هيچ‌وجه شباهتي به ساير سيستم‌ها مثل اتوبوس راني و تاكسي راني ندارد. بارها گفته‌ام كه متروي تهران بزرگ‌ترين مسافركش ايران است.اختلال در حرکت قطارهای متروی تهران، خیلی عواقب وحشتناکی دارد.

 

 

 

 

* متروی تهران همیشه جنجال آفرین بوده است.چه قبل ازانقلاب که خیلی ها مخالف راه اندازی آن بودند وچه بعدازانقلاب که بازهم میان طرفداران ومخالفان راه اندازی مترو حرف وحدیث زیاد بوده است. شاید این موضوع را باید درابتدای گفت وگو مطرح می کردم اما به طور قطع باید ناگفته های زیادی از راه اندازی متروی تهران وجود داشته باشد.

بله. اول اجازه بدهيد به‌طور خلاصه سابقه مترو را بازگو كنم. احتمالا می دانید که در سال 1354 شركت راه‌آهن شهر تهران و حومه تشكيل شد. در آن زمان قراردادي با شركتي فرانسوي براي مشاوره طرح مترو بسته شد. طراحي مترو تا اواخر سال 1356 طول كشيد و براي اجراي آن مناقصه‌هايي برگزار شد. با توجه به سنگين‌شدن ترافيك تهران و نبود خيابان‌هاي بزرگ و همچنين بودجه كلاني كه از بالارفتن قيمت نفت از سال 1350 به بعد حاصل شد،‌ طرح ايجاد مترو در تهران تصويب شد. در سال‌هاي 56 و 57 كه انقلاب اسلامي به وقوع پيوست، كار اجراي طرح پيشرفت چنداني نداشت.درهمین شرایط انقلاب پیروز شدو پروژه راه اندازی مترو، مثل خیلی از پروژه های دیگر، تحت تاثیر شلوغی های آن زمان، به محاق تعلیق فرو رفت.

 پس از انقلاب ، فرانسوي‌ها تا سال 59 در ايران حضور داشتند اما به دلیل شرایط خاص آن زمان و وقوع جنگ ،ایران را ترک کردند.

درهمین حال عده ای که بخشی از دولت را دردست داشتند، به مخالفت با اجرای طرح هایی نظیر مترو برخاستند.  ايده آنها اين بود كه براي جلوگيري از مهاجرت به تهران، بودجه بايد صرف آبادي ديگر شهرهای كشور شود و بودجه كشور نبايد صرف پروژه بزرگي چون مترو شود كه جذابيت تهران را بالا ببرد. البته اين نوع تفكر هنوز هم وجود دارد و قابل بحث و گفت‌وگو است.

قبل از انقلاب تا چه اندازه روی پروژه مترو کارشده بود؟

تا قبل از انقلاب حدود هشتصد متر تونل در تپه‌هاي عباس‌آباد بصورت ترانشه باز احداث شد. كار تونل‌سازي در اين فضاي باز پس از انقلاب تا سال 1360 ادامه یافت حدود 2300متر تونل ساخته شد. فرانسوي‌ها مشاور و ناظر پروژه بودند و كار ساخت را يك شركت ايراني به نام «پل سنگ سنندج» كه برنده مناقصه شده بود انجام  داد.

درمجموع  تا اوايل سال 1360 كه دستور توقف ساخت مترو صادر ‌شد، 2300متر تونل از ميرداماد فعلي تا ايستگاه مصلي احداث شده بود. در سال 1360 به چند دليل از جمله جنگ، اجراي طرح متوقف شد. پس از تشكيل مجلس شوراي اسلامي و در جهت رسيدگي به حوزه انتخابيه، نمايندگان تهران درصدد بررسي طرح احداث مترو بودند. آقاي هاشمي رفسنجاني كه نماينده تهران و رييس مجلس بودند به همراه ديگر نمايندگان تهران به دنبال اجراي طرح‌هايي همانند فاضلاب و دفع آبهاي سطحي، اتوبان‌ها و اجراي مترو بودند. نمايندگان تهران در مقابل تفكر عدم ساخت مترو به دفاع پرداختند و در همان موقع چالش احداث مترو و ضرورت آن براي تهران در مجلس مطرح شد. آقاي رفسنجاني خطبه‌اي هم در نماز جمعه تهران در سال 1363 ايراد كردند كه به نام «خطبه مترو» معروف است.

* محور سخنان آقاي رفسنجاني در خطبه مترو چه بود؟

با توجيه‌ اقتصادي، لزوم ساخت مترو را مطرح کردند.ایشان دراین خطبه از فوايد راه‌اندازي مترو و سهم آن در كاهش بار ترافيكي صحبت کردند و گفتند كه تهران بدون مترو دچار مشكلات سنگين ترافيكي خواهد بود و اين موضوع ارتباطي به افزايش مهاجرت ندارد. بعد اين روند پي گيري شد تا اينكه در سال 1364 طرح مترو در دولت مطرح ‌شد اما راي نياورد و تصويب نشد. مجددا آقاي هاشمي‌رفسنجاني از طرف نمايندگان تهران به دولت رفت و از طرح دفاع كرد تا سرانجام طرح در هيات‌دولت به تصويب رسيد.

* يعني مي‌توان استنباط كرد كه مجلس موافق راه‌اندازي مترو و دولت مخالف آن بوده است؟

نمي‌توان به طور مستقیم گفت که نمایندگان مجلس موافق بودند ودولت مردان مخالف. البته تلاش‌ برای راه اندازی مترو، بیشترمعطوف به نمايندگان تهران بود. درعین حال شايد اگر پروژه مترو در مجلس هم مطرح مي‌شد، راي نمي‌آورد. چون نمايندگان بخشي فكرو عمل مي‌كنند واجازه نمی دادند بودجه كلاني يك دفعه به شهر تهران سرازیر شود.

البته باید این را هم بگویم که روش راي آوردن پروژه متروی تهران  هم متفاوت بوده است.

یعنی چه؟

جالب این است که  راه‌اندازي مترو بااستفاده از بودجه دولتي، تصويب نشد. بلكه بدين صورت بود كه شركت مترو با استفاده از وام‌هاي بانكي، مترو را احداث كندودر عوض در كنار ايستگاه‌هاي مترو، مراكز اقتصادي، تجاري و اداري بسازد و با فروش اين واحد‌ها، پول وام بانك‌ها بازگردانده شود. به طور كل اين طرح مصوب دولت در قبل از انقلاب بود.

 

پروژه از چه زمانی دوباره آغاز شد؟

 

 مجددا در سال ،1364 دستور ساخت مترو در دولت تصويب ‌شد. با اين تفاوت كه اين بار دولت بودجه‌اي به شركت مترو نداد. یعنی قرار شد که شركت مترو از بانك‌ها وام بگيرد و مترو را بسازد. اين اتفاق هم پيش آمد و سال‌ها مترو از طريق وام بانكي ساخته شد. چهار بانك تجارت، سپه، ملي و ملت به شركت مترو وام دادند. از سال 1365 براساس همان طرح فرانسوي‌ها، كار دوباره آغاز شد، اما سرعت و قدرت كار كم بود. پس از رييس‌جمهور شدن آقاي هاشمي حمايت از مترو بيشتر شد، وام‌هاي بانكي سريع‌تر و بيشتر پرداخت شد و كار سرعت و قدرت بيشتري گرفت. در 8 سال دولت آقاي هاشمي در حدود 200ميليارد تومان از سيستم بانكي به شركت مترو وام بانكي تزريق شد.و براي اولين‌بار در دولت ايشان بود كه اعتبارات اسناد LC مترو گشایش یافت.

نحوه کار هم این گونه بود که  بخش ساختماني مترو از طريق وام‌هاي بانكي داخلي احداث شد و براي خريد تجهيزات از وام‌ها و فاينانس خارجي استفاده شد. دريافت 600ميليون دلار وام خارجي با بهره كم ، كار سخت و دشواري بود كه انجام گرفت. دولت ايشان توان خوبي را صرف پيشبرد پروژه مترو كرد.

 

متروی تهران چه زمانی به بهره برداری رسید؟

 

در سال 1377 یعنی در دولت آقاي خاتمي مترو افتتاح شد كه با استقبال بسيار خوبي از طرف مردم مواجه شد و هر سال به مسافران مترو افزوده شد. در سال 1377 مترو با 300هزار مسافر آغاز به كار كرد و امسال به مرز 300ميليون سفر در سال خواهيم رسيد.

سال گذشته 264ميليون سفر با مترو صورت گرفت و امسال با افزايش ظرفيت به 300ميليون سفر خواهد رسيد. يعني تا به حال مرز سفر با مترو از يك‌ميليارد گذشته است. شركت مترو هم در نظر دارد به مناسبت شکسته شدن رکورد اين تعداد سفر ، جشني برگزار كند و به یک میلیاردمین مسافر متروی تهران  جايزه‌اي نمادين بدهد. اين جشن با افتتاح دو ايستگاه ديگر مترو در" نظام آباد "و "گلبرگ" نزديك چهار راه تهران پارس همزمان خواهد بود. يعني فاز اول مترو مديون دولت آقاي موسوي و پيگيري‌هاي آقاي هاشمي و بعد هم دولت آقاي هاشمي است. فاز بعدي مترو با توجه به استقبال مردم از مترو مديون دولت آقاي خاتمي است واگرهمه چیز به صورت مرتب دنبال شود، افتتاح فازهای بعدی متروی تهران باید مدیون دولت آقای احمدی نژاد باشد.

خوشبختانه  بعد از راه‌ افتادن مترو و استقبال گسترده مردم نظر مسوولان و سياست‌مدار‌ها به مساله مترو تغيير كرد و همه درصدد پيشبرد طرح مترو بودند. يكي از كار‌هاي خوب دولت قبلی، پرداخت مبالغي براي تكميل پروژه در بخش شرقي و حل بحران‌هاي مالي بود.

* جريان انتقال مترو از دولت به شهرداري چگونه صورت گرفت؟

حركت بسيار هوشمندانه و مثبتي هم كه با پيگيري مقامات شركت مترو، آن موقع انجام گرفت، انتقال مترو از دولت به شهرداري بود. قبل از انقلاب شركت مترو در شهرداري تشكيل شده بود، اما بعد از انقلاب شركت مترو به دولت انتقال داده شد. به این نتيجه رسيديم كه ما اگر بخواهيم پروژه مترو را با سرعت به پيش ببريم، بايد با شهرداري همكاري‌هاي تنگاتنگي داشته باشيم و با توجه به اينكه نياز به اعتبارات كلان‌تري هم داشتيم بايد در زير حمايت مادر ثروتمند و قوي در شهر قرار مي‌گرفتيم. دولت را با توجه به مشغله‌هاي فراوان به عنوان پدري عيالوار مي‌ديديم كه نمي‌توانست توجهي بيش از قبل به مترو داشته باشد. انتقال مترو به شهرداري مي‌توانست متروی تهران را  سوگلي شهرداري کندکه دیدید همین اتفاق افتاد ومتروی تهران به سوگلی شهرداری تهران تبدیل شد. از سال 76 13كه مديرعامل مترو شدم ، پيگيري‌هايي را براي بازگشت مترو به شهرداري آغاز كردم تا اينكه در سال 79 موفق شدم اين كار را انجام دهم. در روند قانوني اين كار نيز از ابزار كم كردن تصدي دولت استفاده كرديم. چون پروژه مترو قابل واگذاري به بخش خصوصي نبود، پس به شهرداري واگذار می شد، بهتر بود.

 از طريق قوانين سازمان اداري استخدامي و شوراي عالي اداري طرح انتقال را در دولت به تصويب رسانديم. بعد اين طرح بايد در شوراي شهر هم تصويب مي‌شد كه اين كار هم صورت گرفت.  مذاكرات گسترده و مداومي درباره بدهي‌هاي شركت ترتيب داديم.

 

وقتی شرکت مترو به شهرداری تهران منتقل شد، چقدربدهی داشت؟

شركت مترو حدود 200ميليارد توماني بدهي به بانك‌هاي داخلي داشت به اضافه كارهاي 10 ساله آن و 600ميليون دلار هم LC به خارجي‌ها بدهكار بود. بدهي‌ زياد متروی تهران، كار انتقال را سخت کرده بود. در نهايت به این نتیجه رسیده شد که 50درصد از بدهي‌هاي شركت مترو را دولت و 50درصد را شهرداري تقبل كند.

يعني شركت مترو در ضمن انتقال از دولت به شهرداري، از زيربار بدهي‌ هم آزاد شد. اين دو كار جزو افتخارات هيات‌مديره شركت مترو است. يعني حركتي سياسي، اقتصادي و اجتماعي صورت گرفت. مترو افتتاح شد و با استقبال مردم روبه‌رو شد و نظر مسوولان تغيير كرد و آنان به پيشرفت مترو علاقه‌مند شدند. بعد هم كه مترو از دولت به شهرداري انتقال يافت و بدهي‌هاي شركت نيز توسط شهرداري و دولت تقبل شد.                           

 

در حال حاضر شركت مترو بدهي ندارد؟

نه الان مترو بدهی ندارد. می دانید که مترو يك پروژه خدماتي و يارانه‌بگير است. هم دولت و هم شهرداري بايد در مترو سرمايه‌گذاري كنند، اما در مقطعي، هيچ‌يك مسووليتي در مترو به عهده نگرفته بودند. ما دوباره شركت مترو را به زير مسووليت آنها انتقال داديم و باعث شديم بدهي‌هاي شركت مترو را نيز به عهده بگيرند. بعد از اين كار‌ها، ما توانستيم پيشرفت بيشتري داشته باشيم و هر سال 10 كيلومتر افتتاح كنيم و الان خوشبختانه 90كيلومتر مترو داريم.